Vorige week las ik een interview in een technologisch tijdschrift, waarin iemand beweerde “ik hoorde dat het verzenden van één Whatsapp foto gelijk staat aan X kilometer in een auto rijden”. Dat triggerde mijn interne factchecker. Blijkt dat één whatsapp-bericht net zoveel uitstoot oplevert als 0.3 millimeter (!) in een benzineauto rijden. Een jaar of 15 geleden werden ook over Google searches dit soort dingen geschreven.
Ook over het energieverbruik van AI is veel te zeggen. “Dank je wel” zeggen tegen een LLM kost zo’n 0,25 Wh aan stroom. Als je dat omrekent naar CO2 uitstoot (0,1 gram) dan is dat vergelijkbaar met 70 centimeter rijden in je brandstofauto – dat je in de file even op je voorganger aansluit. Niet heel indrukwekkend.
ChatGPT als stoommachine
Het is dus geen probleem? Nou, nee. Hiervoor moeten we terug naar het Engeland van de 19e eeuw, maak kennis met William Stanley Jevons.
In zijn tijd was steenkool de belangrijkste energiebron. De opkomst van de stoommachine leidde tot veel vraag naar steenkool en er ontstonden zorgen over de eindigheid van de steenkoolvoorraden. Velen dachten dat dat probleem kon worden opgelost door het zuiniger maken van de keten: het delven van kool en betere stoommachines. Jevons, een econoom, keek hier wat scherper naar. Hij stelde vast dat door al dat zuiniger maken van machines, het gebruik ervan veel meer dan evenredig toenam. Netto effect: er werd juist méér steenkool gebruikt! Deze “Jevons paradox” heet ook wel het rebound effect.
Net als nu werden er de meest uiteenlopende toepassingen verzonnen voor stoommachines en elektromotoren. Sommige, zoals lopende trottoirs, bekijken we nu meewarig. Toch zou je kunnen zeggen: er zit een maximum aan de menselijke behoefte aan voortstuwing. Je kunt toch niet overal een motor in stoppen?
Van een explosiemotor naar een explosie van alles
Nou, kijk eens rond in de kamer waar je nu zit. In mijn werkkamer tel ik zo’n 10 elektromotoren: van de ventilator in mijn PC tot de klok aan de muur, en als ik het hele huis erbij neem kom ik moeiteloos aan meer dan 60 elektromotoren. Elektromotoren maken bijna geen herrie, ze zijn heel zuinig en hun uitstoot zie je niet: de electriciteitcentrale of de batterijenfabriek staan ver weg. Eigenlijk niet zo’n probleem. Of wel?
Dat rebound effect is echt een probleem. Zeker als de zichtbare kosten (herie, uitstoot, geld) worden weggemoffeld (‘externaliseren’ is de vakterm) is er geen rem op het gebruik van een nieuwe technologie. Toen computers in de jaren 80 opkwamen, werd het opslaan van een extra brokje digitale informatie opeens bijna gratis: het begin van de data-explosie. Toen internet in de jaren 90 opkwam, werd het distribueren van informatie bijna gratis: de omvang van het internetverkeer explodeerde. Nu komt Generatieve AI op: het máken van informatie wordt bijna gratis. Dus wat denk je dat er gebeurt. (Over ‘AI drab’ een latere keer meer.)
Ik had het net over alle elektromotoren om ons heen. Denk eens aan alle apparaatjes in je huis die op internet aangesloten zijn. We zijn er tegenwoordig kritischer op, niet eens vanwege de energie maar vanwege hackers, maar het zijn er verrassend veel. (Ik ben niet zo heel erg vooruitstrevend wat dat betreft, maar tel toch al snel 15 internet-apparaten.)
De digitale wereld gaat de fysieke wereld achterna
Een vraag aan ChatGPT staat gelijk aan ongeveer tien keer iets op Google opzoeken (de klassieke Google, zonder AI-samenvatting). Als we mijn favoriete metafoor van de auto er weer bij halen, dan correspondeert één ChatGPT vraag met 50 meter in je brandstofauto rijden – 7 gram CO2. Tja. Als ik een keer gemakzuchtig ben en met de auto naar de supermarkt ga in plaats van op de fiets, dan verstook ik het equivalent 60 ChatGPT vragen. Een uurtje typen, zeg maar. De gemiddelde burger zal een uur kletsen met ChatGPT best uitzonderlijk vinden (“dat kost toch heel veel energie?”) maar een ritje van 4 kilometer in je auto, dat leidt niet tot gefronste wenkbrauwen.
Het is eigenlijk nog gekker. Als je dat uur besteedt aan het schrijven van een artikel op de ambachtelijke manier, verstookt je computer meer energie dan wanneer je een AI-systeem datzelfde artikel had laten schrijven in een paar minuten tijd. AI is efficiënter met energie dan mensen die dezelfde taak uitvoeren. Je kunt beter AI het werk laten doen en de rest van het uur je laptop dichtklappen. Of niet?
Het echte probleem
Je voelt hem al hangen. We klappen die laptop helemaal niet dicht, we gaan de rest van dat uur gewoon door met werken. We gaan extra dingen doen. Bij die extra dingen gaan we vast ook AI gebruiken. (Hallo, Jevons! Leuk om je weer te zien!)
De patronen in ons gedrag veranderen – een ‘systemische verandering’. Die auto waar ik het al vaker over had, zorgde niet voor minder woon-werk reistijd. We gingen gewoon werken op plekken die verder van ons woonadres af lagen. De reistijd blijft hetzelfde, de afstand wordt groter. Het energieverbruik ook: transport staat inmiddels voor 30% van het energieverbruik in de EU.
Door verstandig gebruik van AI moeten we voorkomen dat AI dezelfde kant op gaat. De échte impact op energieverbruik krijgen we als we óveral AI in gaan stoppen.
Verstandig gebruik van AI is heel goed mogelijk: verbeteren van zorg, optimaliseren transport, begrijpelijkere informatie. AI kan worden gebruikt om onze energiebehoefte te verminderen, maar laten we vooral niet vergeten om af en toe naar die goede oude Jevons te luisteren.
(NB De getallen die ik noem zijn over een tijdje waarschijnlijk al weer achterhaald: zowel AI-computers als auto’s worden zuiniger. Dat is fijn – maar het rebound effect blijft natuurlijk bestaan.)
AI gedachten / AI thoughts 
Plaats een reactie